Excuses.

Sorry, sorry, sorry, ik bied mijn oprechte excuses aan. Een beetje persoonlijkheid in ons land biedt geregeld zijn excuses aan en nu kom ik pas. Ook hier bied ik mijn excuses voor aan.
Zondag 19 februari werd ik geïnspireerd door de bloei van de toverhazelaar, de krokussen, sneeuwklokjes en winterakoniet in mijn tuin. In een vlaag van opportunisme beweerde ik toen dat de winter voorbij was.
Als bewijs van mijn ongelijk ziet u hier een foto van vanmorgen 10.30 uur bij het verlaten van Zwolle.
Ik bezocht het ziekenhuis Wezenlanden voor het "uitlezen" van mijn ICD (Inwendige Cardio Defibrillator) en de controle van de daarbij ingebouwde pacemaker. De cardiologen weten niet goed raad met mijn AF's (Atriumfibrillaties, dat zijn boezemfibrillaties). Ik denk dat het een beetje tegen hun beroepseer indruist om een patiënt daarmee rond te laten lopen. Aan de andere kant is het een verrekt knap staaltje van ze dat ze mij in leven houden, ze willen daar ook niets meer aan verprutsen. Ze kunnen dat niet helemaal verbergen en dat zeg ik dan, en dan wordt er ontspannen gelachen!
Door de in maart 2005 nieuw geïmplanteerde computer met biventriculaire pacemaker is mijn ejectiefactor (dat is de pompfunctie van het hart) van 20 naar 25% gestegen. Als ze de AF's zouden kunnen stoppen dan zou mijn ejectiefactor nog flink kunnen stijgen. Dat zou bijvoorbeeld kunnen door mij een elektrocardioversie te geven, waarschijnlijk zou het resultaat bij mij slechts tijdelijk zijn en er zijn ook nadelen. Een elektro-cardioversie geven ze onder narcose, de boezems krijgen dan een elektroshock. Ik heb eigenlijk geen last van de AF's dus we laten het maar zo.
Het had vanmorgen aardig gesneeuwd hier in Gorssel, maar dat was echt niets vergeleken bij Zwolle. Toen ik uit het ziekenhuis kwam kon ik zonder hulp niet wegrijden. Er lag inmiddels meer dan 30 cm sneeuw en ik kreeg hulp van een man met sneeuwruimer om weg te kunnen rijden.

De overgang.

Sandro Botticelli. De geboorte van Venus, 1485 Uffizi, Florence
Altijd heb ik geleefd met de geruststellende gedachte dat Venus, de Romeinse godin van de liefde de mooiste en liefste was. Uit de zee geboren en door een zachte oostenwind op het strand geblazen. Waar die geboorte is geweest weten we helaas niet, want diegenen die dit meemaakten waren zo verpletterd door haar schoonheid dat ze niet meer wisten waar ze waren.
Afgelopen zaterdag werd dit beeld ruw verstoord door het NRC Handelsblad. In een paginagroot artikel kondigen Santje Kramer en Monique Snoeijen de OVERGANG van 1 miljoen Nederlandse vrouwen aan! Rampspoed, want mijn eigen schoondochter Eliane illustreerde dit door de godin van de schoonheid ook in de overgang te tekenen. Haar tekening is zo groot dat ik hem niet helemaal in de scanner krijg, u moet hier op Eliane klikken om te zien hoe het Venus nu vergaat.
Kramer en Snoeijen proberen het leed dat al die vrouwen te wachten staat te verzachten met allerlei tips. De industrie staat ook al klaar met okselpads, menopauzemode, pleisters, pillen en glijmiddelen. De Consumentenbond schreef een gids voor deze vrouwen om te overleven.
Zal ik maar naar Florence reizen en daarna op zoek gaan naar de plaats waar Venus in haar volle pracht aan land kwam en pas terug komen als dit landje door de zee overspoeld is?

Drie interviews.

Ik kom nog even terug op mijn weblog entry van gisteren (In Rotterdam). De drie interviews van Pieter Steinz met de genoemde auteurs hadden wel wat meer aandacht mogen krijgen.
Allereerst Annelies Verbeke, zelf vind ik vooral het tweede deel van haar roman Reus zeer sterk. Verbeke beschrijft daarin de reis van de (knettergekke) zusters Hannah en Kim naar Australië. Het is een ijzersterke persiflage op de moderne mens(toerist) die in het wilde weg de wereld rondreist naar de volgende esoterische beleving en op zoek zegt te zijn naar z'n ik of identiteit. Zo gaan de twee zusters de Australische woestijn in op zoek naar hun MOEDER! Ze komen bij de monoliet en in aanraking met aboriginalvrouwen. Steinz vroeg aan Verbeke of zij zich hier toch niet te ver van de realiteit verwijderde. Ik vond dat zelf juist zo goed van Verbeke, bij de "gekken" die ze beschrijft kent de waanzin echt geen grenzen. Annelies Verbeke gaf dat in haar antwoord aan Steinz ook heel duidelijk aan. Voor mij de genoegdoening dat ik als oude man zo'n hypermoderne auteur toch begrepen had.
Als tweede Hagar Peeters, zij was echt sterk en zelfverzekerd in dit interview. Haar antwoorden waren niet alleen terzake maar dikwijls ook om over na te denken. Ik geef hieronder het eerste gedicht uit haar laatste bundel, dat ze op verzoek voorlas.
In het derde interview met Johannes van Dam, over De dikke van Dam viel mij op dat hij net als ik een liefhebber van bloedworst is. Hij vertelde dat hij een antwoord had bedacht op de altijd wederkerende vraag 'wat vindt u nou het lekkerst?'. Zijn antwoord is dan aardappelpuree! Bedenk wel dat een goede aardappelpuree een kunst is. Van Dam gaf het publiek gelijk dat foie gras in deze tijd niet meer kan, hij eet het zelf ook niet meer. Voor de liefhebbers: er komt ook een Kleine Johannes!
Tot slot dan nogmaals Hagar:

VANNACHT KWAM IK MIJN OUDERS TEGEN

Vannacht kwam ik mijn ouders tegen,
twee bleke schimmen die naar elkaar
toe negen in het witte licht van een lantaarn.

Aan hun geluk te zien kon ik nog niet
geboren zijn. Ze waren jong en heel verliefd.
Een groot verdriet bedroefde mij
omdat ik wist hoe het zou verdergaan.

Zij schaterde om iets dat hij haar toegefluisterd had.
Hij lachte hard zoals hij nog vaak doet.
We wisselden een beleefde groet
En daarna scheidden zich weer onze wegen.

'Wacht maar', riep ik hen na,
wij komen elkaar nog wel eens tegen.
Gearmd gingen ze zwijgend om een hoek.

In Rotterdam.

Vanmiddag was ik in de kelder van boekhandel Donner in Rotterdam.
Pieter Steinz, chef van de boekenbijlage van de NRC, interviewde daar Annelies Verbeke, Hagar Peeters en Johannes van Dam.
Van Verbeke had ik haar laatste boek Reus gelezen en kende de tekeningen die Eliane voor de NRC over Verbeke had gemaakt. Van Hagar Peeters kochten Erica en ik in '99 haar debuutbundel Genoeg gedicht over de liefde vandaag. Johannes van Dam kende ik alleen uit de krant. In ieder geval was ik ruim voldoende op de hoogte van het een en ander om een interessante middag te hebben.
Steinz ken ik via Eliane vrij goed omdat zij wekelijks met hem de te portretteren auteurs bespreekt. Dankzij Skype hoor ik die telefoongesprekken helemaal en weet waar het om draait die week in literair Nederland. Omdat de telefoonhoorn in Toronto stuk is, staat het binnenkomende gesprek op de luidspreker en kan ik dus alles horen!
Ik kies voor de toegift Hagar, omdat ik een fan van haar gedichten ben en omdat ze daar in de kelder de mooiste was. Hier het eerste couplet van het gedicht waar haar debuutbundel naar genoemd is:

Genoeg gedicht over de liefde voor vandaag
want al schrijvend heb ik de liefde niet bedreven.
Het leven laat zich maar al te graag
liever beschrijven dan beleven.
Die jij van wie ik zo hoog opgeef
die leeft niet behalve zoals ik je opschreef.
Je kust en je verlaat zoals de windhaan draait,
mijn plaat steeds overslaat,
zoals, zoals men zegt, dat in het echte leven gaat.

Een dag met muziek.

"Nikitov". Van links naar rechts: Adam Good gitaar, Jelle van Tongeren viool, Jason Sypher bas en Niki Jacobs zang.

's Morgens is het moeilijk mezelf uit het alleen zijn op te trekken. Gelukkig dwingen de katten Theo en Kleintje me hardhandig naar de realiteit: etensbakjes vullen.
Op vrijdagmorgen helpt ook Lennerd me, hij doet dat zeker niet hardhandig. Het is heerlijk om de zangles met Schubert te beginnen en dan wel met een lied dat ik al een beetje ken, gisteren was dat Morgengruss van Wilhelm Müller:

Guten Morgen, schöne Müllerin!
Wo steckst du gleich das Köpfchen hin, als wär dir was geschehen?
.....

Nou dan komt mijn leven weer op gang, ik zie het mooie Köpfchen en ik word ongerust over wat haar misschien wär geschehen. Ja uh, je moet je wel inleven als je bij Lennerd zingt vind ik.
's Avonds bezochten Lennerd en ik de groep Nikitov. Op hun website (www.nikitov.com) kondigen zij zich aan met 'yiddish songs meet gypsy jazz...'. Het was een fantastisch concert, we hebben genoten.

De foto maakte ik in de pauze en zij wilden wel voor me poseren.

De Engelse volbloed.

Eerelman schrijft bij dit schilderij :
Het Engelsche volbloed paard, Englisches Pferd, Blood-Horse en Cheval Anglais de pur sang. Nu heet de Engelse volbloed in het engels: Thoroughbred.
Het ras is in 18e eeuw ontstaan. Drie historische hengsten uit het oosten werden gekruist met "Royal Mares". Deze drie hengsten Byerley Turk, Darley Arabian en Godolphin Arabian zijn de stamvaders van de Engelse volbloed.
De Engelse volbloed is een prachtig paard.Het ras is vooral op snelheid gefokt en van alle rassen is het ook het snelst. Die snelheid moet dit mooie dier duur betalen, de racewereld is niet vriendelijk. Dikwijls zijn deze paarden al heel vroeg versleten.

Het OOGSK

Van links naar rechts:
Ruud, Nicolaas Veter, Carla, Gerard en Peter.

Het Omstreden Open Gorssels Schaak-Kampioenschap.
Vanmiddag werd hier weer geweldig geschaakt. Onze plaatselijke dichter Nicolaas Veter had voor deze bijzondere gelegenheid een toepasselijk vers gemaakt:


Het OOGSK

Waar de uitslag zelden klopt
Het fanatisme nimmer stopt
Waar zo vrees'lijk wordt geleden
Waar stukken vliegen in 't rond,
Een paardenpaar,
De klokken dreunen krijgen,
Een bierglas sneeft,
De koffie of de wijn gaat om.
O, dat gedoe bij Willem D.:
De uitslag altijd krom.

Waar zo vrees'lijk wordt geleden
Bij die kamp zozeer omstreden
Waar de zwakste bovenaan staat
En de beste steeds beneden.

22 februari 2006/ Nicolaas Veter

Titelhoudster Carla moest haar ereplaats aan Ruud afstaan. Er is een dubbelrondige wedstrijd met
7,5 min. per speler per partij gespeeld. De uitslag:

Ruud 6,5 uit 10 partijen
Carla 6
Peter 5
Gerard 4,5
Evert/Willem 4

Helaas ontbrak vandaag Stephan, hij koos voor bridge. Bridge is nog geen 100 jaar oud en wordt niet zoals het schaken in alle lagen van de bevolking gespeeld. Het schaken behoort tot de Aziatische en Europese beschaving, het is meer dan duizend jaar oud. Vroeger werd het schaken alleen beoefend door ridders, jonkvrouwen, koningen en keizers. Nu speelt iedereen het. U zult begrijpen dat ik op korte termijn een bezoek aan Stephan zal brengen in de hoop dat hij nog te redden is.

Nieuwsshow.

Eliane is onmisbaar geworden voor de literaire wereld in ons land. Haar illustraties zijn een must voor belangrijke boekbesprekingen. Vrijdag stond er weer een geweldige tekening van haar, over drie kolommen, bij de bespreking van de boeken Kostbaar bezit en De ontsnapping van Naema Tahir en Heleen van Royen door Elsbeth Etty. Zaterdag noemde Martin Ros in de Tros Nieuwsshow haar illustratie in het NRC handelsblad nog eens extra 'een mooie tekening' toen hij het boek van Heleen van Royen besprak. Zowel Etty als Ros maakten Kostbaar bezit van Tahir met de grond gelijk er bleef echt geen spaan van heel. Aardig van Martin Ros om er op te wijzen dat Eliane zo'n mooi tekening had gemaakt.

Winterakoniet.

De toverhazelaar en de winterakonieten bloeien al een poos hier in de tuin. Nu doen ook de sneeuwklokjes en krokussen volop mee. De winter is echt voorbij.

Historische aankoop.

Met dit boek, waar ik zondag ook over schreef, blijk ik een zeer belangrijke historische aankoop gedaan te hebben. Rispens schrijft in dit boek onder andere uitvoerig over Debye en in het bijzonder over diens relatie met het naziregime. Wat Rispens schrijft is vandaag groot nieuws. De Universiteit Utrecht gaat de naam van haar Debye Instituut wijzigen en de Debye Prijs van de Universiteit Maastricht wordt niet meer uitgereikt. Het Niod controleerde wat Rispens over Debye schrijft en acht dat ook juist. Ik geef een voorbeeld uit Rispens boek. Op 9 december schrijft Debye aan het Deutsche Physikalische Gesellschaft:
Gezien de dwingende heersende omstandigheden kan het lidmaatschap van Rijksduitsejoden, zoals beschreven in de Nürnberger wetten, binnen het Deutsche Physikalische Gesellschaft niet meer voortgezet worden.
In overeenkomst met het bestuur roep ik alle leden op die onder deze definitie vallen mij hun uittreding mede te delen.
Heil Hitler!
Peter Debye, voorzitter.

Debye was van 1912 tot 1914 hoogleraar theoretische fysica in Utrecht, hij is in Maastricht geboren en ontving in 1936 de Nobelprijs voor scheikunde.

Japan

Vannacht keek ik op België 2 naar de documentaire Hitlers last submarine. De film gaat over de onderzeeër U-234 die als lading Uranium 235 en Plutonium 239 aan boord had. De duikboot bracht dit nucleaire materiaal van Duitsland naar Japan. Het was de bedoeling dat Japan er een kernbom mee zou vervaardigen. De U-234 was de meest geavanceerde onderzeeër die de Duitsers ooit hadden gebouwd en was nog onderweg naar Japan toen Duitsland capituleerde. De Amerikanen bereikten de onderzeeër als eerste toen de kapitein zich overgaf en zijn positie bekendmaakte. De lading werd naar Los Alamos in New Mexico gebracht waar men toen eindelijk voldoende splijtstof had om de bekende bom te maken. Zo kwam dus de splijtstof toch nog op zijn bestemming!! De rillingen lopen toch langs je rug als je hieraan denkt. Mijn levensfilosofie blijft 'de werkelijkheid kun je niet bedenken'.
Toen ik zojuist (12 uur hier) me bij ICC (mijn Internet schaakclub) meldde voor een vluggertje werd het weer Japan. Ik had wit en won met het Morra-gambiet. Mijn tegenstander Hamlet-jp (nickname) schreef: 'GG WitteBison, handshake from Yokohama, Japan.
To mate or not to mate: that is the question.'
Heerlijk toch zo'n land waar we geen problemen mee hebben.

Boeken

Vorige week zaterdag gaf Carla me de schaakroman Dame Gambiet van Walter Tevis te leen. Ik was direct gecharmeerd van het boek omdat voorin Yeats geciteerd wordt met een couplet uit 'Long -legged Fly'. De mooiste schaakroman is waarschijnlijk De verdediging van Nabokov, maar ook Tevis heeft een heel aardige roman geschreven. Tevis is goed op de hoogte van het schaken en de geschiedenis van het schaken, het boek dateert van 1984.
Dan lees ik tegelijkertijd nog drie andere boeken . Alle drie geen zware kluiven dus ik behoor gelukkig te zijn. Chess Bitch waar ik al over schreef is een geweldig leuk boek en leest als een trein en heeft veel illustraties die ik niet kende.
Met onze plaatselijk dichter Nicolaas Veter sprak ik over Amerika en daarom kreeg ik van hem Amerikanen zijn niet gek van Charles Groenhuijzen te leen, een heel onderhoudend boek.
Het meest 'intellectuele' boek van de vier is Einstein in Nederland - Een intellectuele biografie. Als je zoals ik gefascineerd bent (blijft) door de 'de tweede Gouden Eeuw' dan is dit boek 'ein gefundenes Fressen'. De 'tweede Gouden Eeuw' slaat op de periode 1870 - 1920 waarin de natuurwetenschappen in Nederland een enorme bloei beleefden en het in ons land Nobelprijzen regende. Ook in dit boek blijkt Einstein niet zo'n aardige man. De schrijver, Dr. Sybe Izaak Rispens, laat bijvoorbeeld zien dat in Leiden het driemanschap Ehrenfest, Lorenz en de Sitter een grote inspiratie bron is geweest voor Einstein. Het is zelfs de vraag of Einstein zonder hen wel de geweldenaar was geworden zoals we hem nu zien, maar denk maar niet dat Einstein hen in een van zijn publicaties noemt. Ik zal maar weer twee exemplaren van dit boek bijbestellen!

Affaire Goudstikker.

Het NRC Handelsblad stond gisteren vol met artikelen over de teruggave van 202 kunstwerken aan de erven-Goudstikker. In een voortreffelijk artikel laat oud-hoogleraar Arnold Heertje zien hoe een beschamende zaak (ondanks de teruggave) dit voor ons land is. Het is Nederland op zijn allerkleinst. Het Boijmans Van Beuningen reageerde opgelucht, het museum moet maar één schilderij teruggeven. Zij waren bang voor zes schilderijen en twaalf tekeningen. Wie mij kent begrijpt dat ik de teruggave van het Booijmans met speciale belangstelling volg, want hier hebben we hem en haar weer: Zeus en Europa.
Het gaat om Kustgezicht met de roof van Europa (1647) van Claude Lorrain.
Lorrain was een bijzondere kunstenaar, hij begon als bakkersleerling en vertrok al jong naar Rome om daar het decoratie-schilderen te leren. Hij was een self made man en heeft zich opgewerkt als de eerste en grootste schilder van het klassieke landschap van zijn tijd. Zijn werk werd eerst niet aangekocht door de intellectuele wereld omdat het maar een eenvoudige werkman was, maar wel door de adel! Vooral Filips de IV van Spanje kocht zijn landschappen. Lorrain geldt nu als de "ontdekker" van het landschap in de gouden eeuw.

Gustav Klimt

Portret van Adèle Bloch-Bauer

Velazquez

Het toilet van Venus.

Oorspronkelijk had ik het plan vandaag de Kunsthal in Rotterdam te bezoeken voor de tentoonstelling Henri de Toulouse-Lautrec Parijs bij nacht. Ik bedacht me en ging koffie drinken bij vrienden en een dagje luieren. Gelukkig, want nu zag ik een mooie BBC-documentaire over het Toilet van Venus van Velazquez (de Engelsen noemen dat The Rokeby Venus, ik vind dat een vreselijke naam). Maar de Engelsen hebben het schilderij nu eenmaal en gelukkig kunnen wij het daardoor in de National Gallery in Londen bekijken.

Het was feest op de TV want onmiddellijk daarna was er de documentaire “Gustav Klimt. Oorlog om een meesterwerk” van de Avro. Daarin vertelde de 85-jarige Maria Altman over haar familie die door de nazi’s van al haar bezittingen werd beroofd. Haar oom, de rijke industrieel Bauer verzamelde kunst en bezat o.a. zes meesterwerken van Klimt. Hij en zijn mooie jonge vrouw Adèle ontvingen veel kunstenaars in hun huis en Klimt was een persoonlijke vriend van hen. Adèle poseerde dikwijls voor Klimt. Zoals wij hier in Nederland de Goudstikker affaire hebben zo had Oostenrijk de zaak Bauer. Oostenrijk heeft die vorige maand verloren en ook Nederland zal de gestolen kunst teruggeven aan de Erven Goudstikker.
Adèle Bloch-Bauer was een tante van Maria Altman. Maria begeesterde mij, vooral omdat wanneer zij sprak je op de achtergrond een prachtige bas Schubert hoorde zingen. Hij zong An die Musik en Du bist die Ruh, de muziek is heel mooi met het gesprek verweven. Ik heb absoluut geen weerstand tegen zulke kunst (de combinatie Klimt,Maria, Adèle en Schubert) en ga onmiddellijk plat!

De invasie.

Eliane wees me erop dat het schaakgehalte van mijn blog de laatste weken hoog was. Deze foto van Erica heeft zelfs een, weliswaar verborgen, zeer hoog schaakgehalte. Toen ik nog voorzitter van Pallas was ontvingen Erica en ik "de Engelsen" met hun Nederlandse gastgezinnen een middag of avond bij ons thuis. De foto is genomen op een moment dat er circa acht Engelsen in onze tuin tegen idem acht Palladianen een vluggertjeswedstrijd spelen.
Erica overdenkt waarschijnlijk: 'hoe doen we dat straks met het eten(?), nou ja laten we er eerst maar bier en jenever ingieten dan wijst het zich vanzelf wel!'. De Schaaklink Londen-Deventer bestaat nu al meer dan 25 jaar en vindt omstreeks Pinksteren plaats, dit jaar gaan wij naar Londen.

Carla en de vrije wil.

Carla heeft gisteren de prijs voor de mooiste reactie op mijn weblog, tot nu toe, gewonnen. Ik had 's morgens geschreven over het artikel "Zonder de illusie van de vrije wil wordt alles zinloos" van Beatrijs Ritsema. Prompt belde Carla mij en vroeg me 'bel ik jou nu uit vrije wil?'. Ja, dat vind ik een geweldige reactie. Ik ga haar zo snel mogelijk de prijs brengen. Hier zie je Carla tijdens een simultaan die ze een aantal jaren geleden gaf op het Grote Kerkhof in Deventer.

Pallas

Een donderdagavond bij Pallas. Gisteren speelden er weer meer dan dertig clubleden, vooral ook veel jeugd. Op deze foto van een paar weken terug zie je op de voorgrond, achter de zwarte stukken, Redzo Brkic, op de rug met zijn rechterhand zijn hersenen activerend Stef Boog en met bril Eddy Sander. Zelf speelde ik gisteren met zwart remise tegen Radboud de Roos. Radboud is een van onze sterkste schakers en ik was dus best tevreden.

De vrije wil.

In het NRC Handelsblad schreef Beatrijs Ritsema gisteren een artikel onder de kop: "Zonder de illusie van de vrije wil wordt alles zinloos". Ritsema is sociaal psycholoog en schrijfster. Nu de wetenschap weer eens een stap vooruit is en is vast komen te staan dat de vrije wil niet bestaat, slaat kennelijk bij sommigen de angst weer toe. Deze reactie is al duizenden jaren oud, vooral religies reageren meestal erg spastisch op vooruitgang van de wetenschap. Wat Ritsema gisteren schreef is leesbaar tot de laatste alinea, dan verlaat plotseling het logisch denken haar: 'De ontmaskering van hetgeen ons menselijk maakt (vrije wil, bewustzijn, het gevoel van ikkigheid) als een illusie mag dan een wetenschappelijke waarheid zijn, maatschappelijk gezien is zo'n waarheid desastreus. Er valt geen maatschappij drijvende te houden, geen kind op te voeden, geen relatie aan te gaan, als je niet kunt uitgaan van het idee dat mensen een vrije wil hebben, ....enz.'
Ach Beatrijs wij mensen hebben nu al zo'n 150.000 jaar overleefd, zonder vrije wil blijkt nu. Het besef dat de vrije wil een constructie in onze hersenen is zal niet onze ondergang worden, integendeel. Vergroting van intellectuele kennis heeft ons nog altijd vooruitgang gebracht

De Clevelander.

Het is tijd dat ik de naam van mijn weblog weer eens eer aandoe. Het Cleveland Horse behoort tot een van de oudste Engelse rassen. Het is een zeer populair paard, dat wereldwijd voorkomt. Het wordt zowel onder het zadel als vanaf de bok gereden.
Eerelman schilderde dit paard eind 19de eeuw.

Hartfalenpoli.

In de Stentor van zaterdag stond dit stukje over de hartfalenpoli van het Deventer Ziekenhuis. Hier werken de mensen die ik mijn "beschermengelen" noem. Het hoofd van de poli, Pieta Bruggink, gaat dit jaar promoveren. In haar proefschrift onderzoekt zij de werking van de hartfalenpoli. Zij heeft mij een exemplaar van het proefschrift beloofd, een uitnodiging voor de promotie, en een mogelijkheid om de publieksvraag te stellen. In tegenstelling tot de meeste patiënten heb ik juist een erg lage bloeddruk en daar zal mijn vraag over gaan. Het wordt een ludieke vraag en ik bied haar en de universiteit een virtueel geschenkje aan.

Jennifer Shahade.

Vandaag afkicken van Wijk aan Zee. Daarvoor heb ik het boek "Chess Bitch" van Jennifer Shahade besteld.
In Schaaknieuws van 24 december 2005 staat een zeer lovende recensie van Jules Welling van dat boek. De enige kritiek van Welling is de titel want die houdt geen verband met de inhoud. Volgens Welling is dit het beste boek over vrouwenschaak tot nu toe. In 2002 en 2005 was Jennifer Amerikaans kampioene. Als het boek is aangekomen zal ik er zeker op mijn blog over vertellen. Eliane wees me op de cover van het boek en die mag dus ook op mijn blog.

Wijk aan Zee

Marlies Bensdorp.

Vandaag was de laatste ronde in het Corustoernooi.
Mijn concurrent Johan de Lange speelde tegen Koopman en zat schuin tegenover me. Al vrij snel zag ik hem in moeilijkheden komen. Das en ik waren het er over eens dat wij een heel moeilijke stelling op ons bord hadden en bij verlies een mooie eindranglijst zouden verknoeien, dus gaven we elkaar een hand. We promoveren nu allebei en spelen volgend jaar in groep 4. Ruud, die in groep 4 speelde, verloor vandaag ook en werd 5de in zijn groep. Vroeger, toen we nog jong en mooi waren, speelden we in groep 3, maar dat is echt vroeger. Ruud verloor ook een fles champagne die hij woensdag met Anneke komt brengen.
Eindstand van mijn groep (na 9 ronden):
1 Das, F 1786 Bergeijk 6,5 24,5 1887
2 Duvekot, WA 1791 Gorssel 6 24,5 1848
3 Lange, JB de 1752 Amsterdam 5,5 23,25 1810
3 Hamersma, PJ 1753 Driehuis 5,5 22,75 1810
5 Jonkheer, A 1714 Middelburg 5 18,25 1774
6 Koopman, FLM 1714 Heemskerk 4 17,25 1702
6 Vos, WS 1735 Wijk aan Zee 4 16,25 1702
6 Bro, M 1735 Mijdrecht 4 14,25 1702
6 Meiden, AW van der 1780 Alkmaar 4 14 1702
10 Beek, S van der 1621 Hekelingen 0,5 2 1372
Direct achter de naam is de rating van de speler aangegeven. Na de plaatsnaam volgt de score van de speler, het aantal SB-punten en daarna de toernooiprestatierating. Bijvoorbeeld: mijn huidige rating is 1791, mijn score is 6 punten, ik had een tegenstand van 24,5 SB punten en heb een toernooiprestatierating van 1848.
Het Corustoernooi is het oudste en sterkst bezette schaaktoernooi ter wereld. Op de foto zie je Marlies Bensdorp. De tweeling Marlies en Laura kom je op veel toernooien tegen en zeker elk jaar in Wijk aan Zee. Ze verdienen dus wel een plaats op mijn blog. Ik kan met een foto van Marlies volstaan want Laura ziet er net zo uit. Marlies speelde in de grootmeester groep C en behaalde 4 punten uit 13 partijen, Laura werd 2de in groep 3H met 6,5 punten.

In Wijk aan Zee.

Vandaag een (nep)remise met mijn tegenstander Johan de Lange. De partij die ik van hem had gezien tegen mijn tegenstander Das, waar ik morgen tegen speel, gaf mij niet het vertrouwen dat ik met zwart zou winnen. De Langes remiseaanbod na 5 zetten nam ik dus aan, in de veronderstelling dat ik dan kon gaan genieten van Topalov-Anand. Helaas deden zij hetzelfde als De Lange en ik. Toen ben ik naar Erika Sziva gegaan en heb het boekje "Ik heb nog nooit zó gewonnen gestaan", dat mijn tegenstander van vandaag geschreven heeft, en fritz 9 gekocht. Erika ken ik van lang geleden toen ze als Hongaarse pas kort in Nederland was. Ze barstte toen in huilen uit en vertelde me hoe de meeste van de Hollandse schaaksters haar bejegenden (geldt niet voor Carla!). Een aantal Nederlandse speelsters had bij de leiding van het Nederlands kampioenschap geprotesteerd dat Erika als Hongaarse meespeelde. Zij had het druk vandaag en ik hoop dat ze goed verkocht heeft. Daarna kwam ik in het café "de mooie Poolse" tegen. Ik vraag haar altijd hoe het komt dat ze zo mooi blijft. Haar man, een grote blonde Hollandse reus, kan dat nog steeds niet echt waarderen. Ook vandaag niet. Hij begon onmiddellijk weer uit te leggen dat alle mannen dat aan haar vragen, als dat zo zou zijn heb ik wel heel erg gelijk! Hij moest naar zijn partij en kon dus niet verhinderen dat wij nog een poos gezellig hebben zitten praten. Voor mij dus een prima dag, maar helaas niet voor Ruud. Hij verloor en dat had hij meer aan zichzelf te danken dan aan zijn tegenstander. Ruud baalde geweldig.

Zomer 2005.

Vandaag een rustdag in Wijk aan Zee. Voor een vriendin van Erica zocht ik foto's. Een mooie gelegenheid om er ook een op mijn blog te zetten. Deze is van zomer 2005. Erica genoot van het werken in de tuin en bij mooi weer was ze daar meestal te vinden.

Op klompen.

Toen ik vanmiddag mijn partij vroegtijdig gewonnen had kon ik mooi een foto van een deel van mijn groep maken. Van voor naar achter zie je Koopman, van der Beek en Bro die alle drie met zwart verloren van respectievelijk van der Meiden, Jonkheer en Das. Op de lege stoel links speelde ik en won als enige met zwart. Ik kom met deze foto, trouwe lezers moeten dat onmiddellijk begrepen hebben, vanwege de klompen. Ja hij loopt bijna altijd op klompen, zijn hele leven. Wij begrepen elkaar en waren het eens wanneer je klompen van wilgenhout en wanneer van populierenhout draagt. Als kind voetballen op klompen deden we allebei en natuurlijk is een klomp het beste "schoeisel" dat er is.

Remise afslaan.

Iedere schaker kent het: de tegenstander slaat je remiseaanbod af in een stand die niet te winnen is (bij wederzijds goed spel). In bovenstaand diagram is zwart aan zet. Ik verwachtte dat hij 62..., Pc5 zou spelen en zie niet in wat ik anders zou kunnen dan mijn koning heen en weer spelen van c6 naar c7 en terug. Gelukkig was v.d. Meiden eigenwijs en zag de ongedekte pion op g2 aan voor de winstbrenger. De partij ging verder met 62...,Pf6 63...,c5 en ik wist dat ik zou winnen. Na 82..., f5 ontstond onderstaand diagram en gaf hij op. Een aardige jongeman die begreep dat hij van zichzelf verloren had. Ik was er toch blij mee en trakteerde op Straffe Hendrik en dat is echt heel lekker.

Stand na 82...,f4-f5.

Museumbezoek, les 5.

Kirchner "Mädchen unter Japanschirm"

Voor ik straks weer naar Wijk aan Zee ga en zelf een schaakstuk zal worden, nog even kunst en wel serendipiteit. Ja daar heb ik op mijn blog al dikwijls over geschreven. In Düsseldorf vorige week werd het me weer in de schoot geworpen.
Om even uit de drukte te zijn, reed ik met mijn rolstoel een zijzaal in. Doodse stilte geen suppoost te bekennen en niet bepaald onbelangrijke werken. Ik had zo de plakbandjes van Mondriaan's "New York City" anders kunnen plakken. De forse vrouwen van Picasso's "Deux femmes nues assises" kon ik zo aanraken en zo voort.
Samenvatting les 5: wil je ongestoord werk van een bepaalde kunstenaar kunnen bekijken, ga dan naar een tentoonstelling van een collega van hem die het grote publiek trekt.
In de zijzaal zag ik ook dit kleurenfeest van Kirchner uit 1905.
Ik zie dat ik iets bewogen heb, zonder flits heeft mijn camera wat langere belichtinstijd nodig en ik heb daar geen vaste hand meer voor.

Bekende Nederlander.

Jan Nagel is net als Ruud en ik op vele schaaktoernooien te vinden. Vandaag kreeg Ruud voor het eerst de kans deze bekende Nederlander op het schaakbord te treffen. Nagel had 2 uit 2 uit de eerste twee ronden en had lopen kijken en genoteerd wat zijn toekomstige tegenstanders voor openingen spelen.
Nagel is in de politiek zeer bekend. Hij is als adviseur betrokken geweest bij de oprichting van zowat alle mislukte partijen. Zijn laatste bemoeienis was zijn adviseurschap bij de mislukte poging van Peter R de Vries om een groot politicus te worden.
In de auto hadden Ruud en ik natuurlijk begrepen dat er tegen zo iemand, die ook nog spionage activiteiten bedrijft, gewonnen moest worden.
En dat deed Ruud, Jan Nagel had al een keer remise aangeboden voordat bijgaande stelling op het bord kwam. Ruud had zoals altijd gedaan of hij het niet hoorde onder het motto 'hij moet vanuit de politiek gewend zijn dat zijn voorstellen genegeerd worden!'.
Nagel (met wit) had in de diagramstelling kunnen opgeven maar speelde nog even door:
1.Kd5, Pe3+ 2.Ke5, Pg4+ 3.Kf5, Pf2 4.Ke5, Kg2 wit gaf op en Ruud trakteerde op Straffe Hendrik.

Vaders.

Mijn vader.
In de rubriek IK@NRC.NL van het NRC Handelsblad, schreef Anne Rutten donderdag een geweldig stukje:
'Mijn vader krijgt een nieuw been aangemeten. Onwennig stapt hij ermee rond tussen de leggers van de loopbrug. Hij ziet er vreemd uit, een soort kruising tussen de Terminator en een hond met teveel plooien boven zijn ogen. Daar lijkt mijn vader op als hij nadenkt.
Later zie ik mijn ouders lopen: mijn vader weer gewoon met zijn krukken, mijn moeder met zijn been over haar schouder.'
Het verhaal van Anne Rutten is voor mij zo levensecht omdat ik me de kunstarm van mijn eigen vader zo goed herinner. September 1944 werd tijdens een beschieting van Engelse Spitfires mijn vader zijn linkerarm afgeschoten. De arm werd in het ziekenhuis in Goes boven het ellebooggewricht geamputeerd. Juni 1947 kreeg hij uiteindelijk, via een oorlogsslachtoffer regeling, in Breda een kunstarm aangemeten. Toen hij 's avonds van Borssele naar huis fietste passeerde hij de boerderij van mijn oom Jo en tante Keetje.
In een vlaag van overmoed wilde hij met zijn nieuwe arm zwaaien. Hij sloeg zich daarbij met zijn kunstarm zo hard in zijn gezicht dat hij met fiets en al omviel. De kunstarm lag tot aan zijn dood in 1950 in de kast. Dikwijls dachten anderen hem nog wel eens te troosten met 'nog een geluk dat het je linkerarm was'. Wanneer er nou iemand links was, dan was het mijn vader wel!

Matisse 2.

De plaatselijke dichter Nicolaas Veter reageerde per e-mail op mijn reis naar Düsseldorf en onder andere met een haiku!

Alleen kijken hoor
Voor een oordeel over kunst
Ook bij Matisse

Nicolaas, die mij trouwens tipte over de tentoonstelling, schrijft verder over één van de vele odalisken van Matisse namelijk de "Odalisque à la culotte rouge". Deze odalisk was prominent aanwezig gisteren en trok veel kijkers. Het schilderij komt uit Centre Pompidou, is van 1921 en meet 65 x 90 cm.
Nicolaas Veter is een groot liefhebber en kenner van Odalisken, vandaar. Ook mijn oordeel is dat dit een heel mooi schilderij is!

Matisse.

La persane.
In het K20 Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen in Düsseldorf is tot 26 februari een grote tentoonstelling van het werk van Henri Matisse. Ik was er vandaag heen en dat is met de trein op een dag goed te doen.
De expositie gaat voornamelijk over vrouwen in een interieur. Nou dan wordt dat bij Matisse toch nog een catalogus van 25 x 30 x 3,4 cm, haast te zwaar voor mij. Een prachtige tentoonstelling en een prachtige catalogus. Het onderwerp levert vanzelfsprekend een niet te overzien aantal naakten op, kortom een heerlijke tentoonstelling en een heerlijke dag.
Veel tekeningen en sculpturen, deze potloodtekening vond ik mooi voor mijn blog.
O ja ik bofte weer eens flink. Er waren heel veel bezoekers en zij hadden mijn les 4 niet gelezen! Terwijl zij de vele uitgebreide teksten stonden te lezen kon ik mooi de kunst zien!

STEENBOK

Bij dreigende verveling of erger werd FLAMARION soms ingezet. Tweelingbroer Piet en ik moesten dan braaf naast elkaar gaan zitten, aan de grote tafel en FLAMARION werd voor ons uitgestald. We mochten dan om de beurt(!) één bladzij omkeren. Als grote broer Adrie thuis was gaf hij toelichting. Voordat we op de Lagere School kwamen, een kleuterschool bestond niet in Borssele, kenden wij dan ook de dierenriem al uit ons hoofd. Volgens de klassieke indeling leven we tot zaterdag nog "in de Steenbok". Door de langzame verplaatsing van het lentepunt, een verschuiving van één sterrenbeeld in ongeveer tweeduizend jaar, leven we in feite nu in de boogschutter maar dat geeft niks.
Voor de astroloog is het sterrenbeeld waaronder je geboren bent wel van levensbelang, daarom toch een toelichting. Zien we af van de genoemde verschuiving dan staat de zon om 12 uur ’s middags in het sterrenbeeld steenbok als je “een steenbok” bent. In de periode van jouw sterrenbeeld kun je dat sterrenbeeld dus juist niet zien. De steenbok is ’s avonds in augustus en september aan de hemel. Nu kunnen we juist het sterrenbeeld leeuw (Leeuwen zijn geboren tussen 21 juli en 21 augustus) ’s avonds goed zien. Wil je dus jouw sterrenbeeld zien dan moet je zes maanden wachten.
Hier de sterrenbeelden Steenbok en Waterman uit de Flamarion die ik heb, een uitgave van Thieme van 1923. HET RIJK DER STERREN, naar Flamarion's "Les étoiles et les curiosités du ciel" bewerkt door Dr.B.C.Goudsmit en aangevuld door Dr H.Nort.

Kunstreis.

Donderdag kondigde ik de "kunstreis"met Marijke en Gerard naar het Singer aan. Dat is een heerlijke dag voor ons geworden. Na het museum zijn we gaan eten in restaurant Graaf Floris V in Muiden en ook daar hebben we echt genoten. Het restaurant ligt aan de jachthaven en is zeker een aanrader. De expositie in het Singer had voor Gerard een zeer hoog medisch gehalte. Esser was een beroemd plastisch chirurg, kunstverzamelaar en zeer sterke schaker.Voor Marijke en mij lag het zwaartepunt toch voornamelijk bij de schilderijen. Het schilderij "Hemelse en aardse liefde" van Jan Sluijters komt in meerdere versies op de tentoonstelling voor. Deze versie met de naam "Zittende vrouw en naaktfiguur bij een tafel" is van 1912 en heeft een centrale plaats in een van de zalen, het doek is 95x107,5 cm. Dit was een hele luxe reis met Marijke aan het stuur en Gerard en ik als twee prinsen achterin!

Dinsdag 23 april 1963.

'Vandaag is onze zoon 15 dagen en voordat ik het allemaal vergeet zal ik gauw het een en ander opschrijven.'
Dan volgt een prachtig verslag van de eerste weeën om 02 uur 8 april tot de geboorte rond 12 uur. Het verhaal gaat naar Toronto, ik geef hier de laatste alinea.
'Toen alles klaar was werd ik toegedekt en kreeg ik mijn kind in de armen. Nu kon ik hem goed bekijken. Wat een lieverdje, wat een mooi kindje. Wat veel haar en wat bewoog hij met armen en beentjes. Hij had grote handen, van z'n vader. Oogjes dik en goed dicht. Klein rond neusje met pukkeltjes, nog een beetje rood. Verder alles zo mooi blank. Platte oortjes en wat een haar! Dat hij zo donker was! Dat was nou Michiel. Onze zoon. Ons kind. En vertel me nou niet dat er geen wonderen zijn!'

Naar het Museum, les 4.

Jan Sluijters, portret van Olga Esser-Hazelhoff Roelsema 1912.

Voor les 3 zie mijn blog van 21 augustus 2005. Dit wordt een praktijkles. Een bioscoopbezoeker heeft een reden om een bepaalde film te gaan zien, bijvoorbeeld omdat Nicole Kidman erin speelt en dat vind ik een goeie reden. De museumbezoeker heeft zo ook een reden om naar een bepaalde tentoonstelling te gaan. Een praktijkvoorbeeld: zondag gaan Marijke, Gerard en ik naar het Singer in Laren en ik leg uit waarom.
De tentoongestelde kunstverzameling is bijeengebracht door J.F.S. Esser, een beroemd chirurg uit de eerste helft van de vorige eeuw. Esser was ook "een onstuitbare" (catalogus) kunstverzamelaar en een ongewoon sterke schaker. Voor Gerard al drie redenen en voor mij twee om te gaan. Voor Marijke kunnen de schilderijen van Mondriaan, Breitner, Sluiters en vele anderen ruim voldoende reden zijn, maar ik hoop natuurlijk ook dat zij het leuk en aangenaam vindt om in het gezelschap van Gerard en mij te gaan. Marijke heeft natuurlijk wel de enige echte reden: de schilderijen.
Van Gerard kreeg ik maandag voor mijn verjaardag de catalogus van de tentoonstelling. Deze catalogus leest als een avonturenroman. Ik las er bijvoorbeeld dat Esser zeer veel schaakte met Breitner en Witsen. Esser was eigenlijk te sterk voor hen, hij was zelfs een keer Nederlands kampioen. Witsen schrijft in zijn dagboek van 15 mei 1910 dat Esser geblinddoekt simultaan tegen Breitner en hem had gespeeld en verloren!
Samenvatting les 4: Verzin een reden en koop eventueel vooraf al een catalogus bij de plaatselijke boekhandel. In de vorige lessen heb ik al verteld dat u niet al die teksten aan de muren moet gaan lezen, maar naar de schilderijen moet gaan kijken. Dat is echt wel de rode draad hoor, ga kijken en niet lezen! De mensen zien trouwens dat u er weer eens niets vanaf weet als u staat te lezen!

Ietje, 1955.

We wonnen een foto bij een echte fotograaf en ik weet niet meer waarvoor. Een klein joods meisje, ik moest bukken of haar optillen. Nee, niet ìn bed, maar òp bed en praten. We zagen elkaar bijna dagelijks. Praten, praten en nog eens praten maar nooit over het verleden. Over de doden werd in de jaren vijftig niet gesproken, met geen woord. Ietje, een schatje, ik verloor haar uit oog toen ze een joodse student leerde kennen. Ik huil als ik bedenk dat ze later het verleden toch nog wel tegengekomen zal zijn. Voor haar het mooiste gedicht van Neeltje Maria Min. Je moet Ietje dan zien als de schrijfster èn als het kind.

Familieberichten.

Mijn moeder is mijn naam vergeten,
mijn kind weet nog niet hoe ik heet.
Hoe moet ik mij geborgen weten?

Noem mij, bevestig mijn bestaan,
laat mijn naam zijn als een keten.
Noem mij, noem mij, spreek mij aan,
o, noem mij bij mijn diepste naam.

Voor wie ik lief heb wil ik heten.

Brandroden.

Door onze plaatselijke dichter Nicolaas Veter werd ik getipt over deze foto. Persfotograaf Ronald Hissink won er de Kiekprijs 2005 mee. In juli schreef ik uitvoerig over deze kleine kudde. Links op de voorgrond onderzoekt de stier wie van zijn koeien daar heeft geplast. De foto stond in de Stentor van 25 november.

Pillen.

Vandaag op de voorpagina van Leven &cetera in het NRC Handelsblad. Eliane was blij dat de illustratie weer in kleur mocht. Monique Snoeien schrijft over de erectiepil. De weekend-erectiepil wacht een grote toekomst!
Pieta Bruggink en Dirk Lok, mijn beschermengelen, bewaken mijn pillendoos met ijzeren hand.
Zij hebben mijn pillen nu teruggebracht tot zes per dag, maar zeven is een geluksgetal!!

Eliane gisteren in de boekenbijlage van het NRC Handelsblad. Een illustratie bij een artikel over 'De vier Heemskinderen'.

Vandaag zomaar een mooie foto van Erica en ik mag meeliften. Alleen Jeremy maakt zulke mooie. Van wanneer is deze?

Mei-juni 1964.

Een kladblaadje van Erica. Wij woonden toen in het flat aan de Bieslandsekade 168, op de negende verdieping.
Michiel 'Gieltje' in mei/juni1964, hij is dan 13 maanden.
Hij is allerliefst op het ogenblik . Er gaan dagen voorbij dat hij niet huilt. 's Morgens is het wel erg vroeg, 6 uur. Ik zit naast zijn bed en sus hem met yoghurt, beesten die moeten slapen en boekjes, maar de hele flat is intussen wakker. Als ik terugga houdt hij het een kwartiertje uit en probeert het opnieuw. Hij komt met of zonder pluis, beer of speelgoed onze slaapkamer binnen getrippeld en beweert: 'Daar is Gieltje weer.' Wij zijn kapot.
De pluis is enorm favoriet. Hij kan gewoon niet zonder en heeft rode plekken op zijn wangen van het duimen. (pluis ('puis') is een onafscheidelijk wollen dekentje).
We zijn al naar het land (een naturistenterrein onder Gouda) geweest, hoewel het weer slecht is en dan speelt hij uren zoet in de zandbak. Hij schept en wroet als een razende. Vandaag met hem naar het strand geweest. Helemaal door het dolle.

'portinee' = portemonnee
'het bebeltje drinkt uit tante Rijke' (vriendin Marijke voedde kennelijk haar baby)
'zit een kacheltje in' (poepbroek)

De pluis is uitgewassen en hangt op het balkon in de zon. Gieltje wordt wakker en mist hem. Luid gekerm. We gaan samen kijken en ja hoor daar hangt 'ie. Commentaar: 'Puis is kletsnat! Ik zeg dat hij droog is en lekker warm van de zon: ' Puis is kletsheet.'
Gisteren voor het eerst in de eerste persoon gesproken: 'Ik heb een schepje.'
Hij slaat in z'n badje 'Niemand jou kijken'd.w.z. niemand moet naar hem komen kijken.

Het is vaderdag. We hebben sokken gekocht dat was een hele gebeurtenis met een uitgebreide conversatie. 's Morgens mag hij het pakje geven. We smoezen wat in een hoekje en dan gilt hij Willem toe: 'Kadootje sokken, Kadootje sokken!'

Hij vecht in de zandbak om een harkje, het eigendom van een klein meisje. Zij wint, maar hij huilt zo hartverscheurend dat ze het hem geeft. Dat komt hij vertellen. Ik zeg: geef het meisje maar een kusje en dat gaat hij doen. Ik zie hem uitgebreid staan zoenen. Het meisje is helemaal vertederd en hij mag van harte met het harkje spelen.

Edgar Fernhout.

OGEN.
Nog even over Edgar Fernhout. Ik vroeg het museum wie de vrouw van het Liggend naakt is. Petra Versluis van het museum schrijft me vanmorgen:
'Het is ons onlangs geschonken! Fernhout maakte dit rond 1936, afgebeeld is zijn eerste vrouw Rachel Fernhout'.
Edgar Fernhout was een zoon van Charley Toorop en zij was weer een dochter van Jan Toorop. Daar heeft een sterk kunstgen in de familie gezeten.
Over mijn familie:
Morgen is Eliane met "De vier Heemskinderen"in de boekenbijlage van het NRC Handelsblad en zaterdag met de Erectiepil in de bijlage Leven&tcetera dus opgelet!

Kaspar Niehaus.

Landschap met vrouwen, 1938.

Edgar Fernhout

Liggend naakt, 1935-'36.
Vandaag had ik drie redenen om naar Arnhem te gaan. Allereerst het museum voor Moderne Kunst, eigenlijk alleen voor de lunch met het panorama over de Rijn. Ten tweede Muziekhandel Bergman in de Koningstraat (één s) waar ze precies de bladmuziek hebben die ik zoek. Ik kocht Schubert Lieder 1 Nr.20c en 20d van Edition Peters, die zijn respectievelijk voor tiefe en sehr tiefe Stimme. Lennerd zal daar ook blij mee zijn. Ten slotte de Duitse bakker, 50 meter links van Bergman, hij heeft precies het brood waar ik dol op ben.
Over het museum schreef ik vorige week al in verband met het bezoek van Lisa en Jeremy. Nu wilde ik controleren of ik het wel goed had met Kaspar Niehaus. Toevallig kwam ik weer langs het schilderij van Carel Willink waar ik 28 december over schreef. Een moeder met zoontje stonden er naar te kijken, ik vertelde hen van Carel en dat vonden ze heel leuk! De eigen collectie van het museum bestaat voornamelijk uit schilders uit de eerste helft van de vorige eeuw, bijvoorbeeld Charley en Jan Toorop, Edgar Fernhout, Dick Ket, Jan Mankes, Wim Schumacher, Carel Willink, Kaspar Niehaus, Raoul Hynckes enzovoort. Hier twee schilders uit die rij. Het schilderij van Niehaus omdat het zo duidelijk de witte schimmel met het zwarte veulen laat zien en ik het zo bijzonder vind dat die dan ook later weer een witte vacht krijgt, maar zeker ook voor die heerlijke omgeving met vrouwen. Fernhout vanwege het mooie naakt.

Van der Waals.

Met dit plaatje van Boyles eerste luchtpomp kom ik nog even terug op de Van der Waalsvergelijking. Michiel zei me dat ik die er best bij had kunnen geven. Als u Van der Waalsvergelijking intikt bij Google vindt u alles wat u maar wilt, Michiel heeft altijd gelijk.
Het plaatje uit 1660 is bekend, ik vond het gisteren in "De ontdekking van het weten" van Chunglin Kwa, pas uitgegeven bij Boom.

Lagere School.

Op de voorpagina van het NRC Handelsblad vandaag: "Leerling rekent beter dan leraar". Meer dan de helft van de eerstejaarsstudenten aan de lerarenopleiding voor het basisonderwijs is slechter in rekenen dan een goede basisschoolleerling uit groep 8.
Waarschijnlijk is dit een foto van Erica in de laatste klas van de lagere school in den Haag. Een tijd dat hoofdonderwijzers ook hoofdakte hadden. De kweekschool werd Pabo en de onderwijzer werd leraar en daar zitten die kindertjes nu mee. Nog steeds vind ik de naam Pabo een beetje vies, het doet me denken aan iets smerigs maar ik weet niet wat.

Van Boyle tot Van der Waals.

Borstbeeld van Van der Waals.

Wat ik over Saint Léonard de Noblat schreef geeft aanleiding om oude schoolkennis op te schudden.
Een aantal lezers herinneren zich misschien nog van de middelbare school de "Wet van Boyle-Gay-Lussac" of in ieder geval de naam.
Ik ga nu met enorme stappen door de geschiedenis, tientallen wetenschappers negerend zonder wier hulp het allemaal niet zo ver was gekomen.

Allereerst was er Boyle, 1627-1691.
Boyle beschreef het verband tussen druk en volume van een hoeveelheid gas als de temperatuur gelijk blijft:
"druk maal volume van een gas is constant". In een formule:
p .V = constant, p is de druk en V het volume.

Daarna was er Gay-Lussac, 1778 - 1850, hoogleraar aan de Sorbonne.
Hij beschreef het verband tussen temperatuur en druk van een gas en tussen volume en temperatuur van een gas.
Eerste wet:
Druk gedeeld door absolute temperatuur is constant. Formule:
P / T = constant.
Op school zal hopelijk verteld zijn dat dus een brandblusser zal ontploffen als hij te dicht bij het vuur hangt, want als T in die formule groter wordt gaat p evenredig mee omhoog!
Tweede wet:
V / T = constant, als de druk gelijk blijft. Voorbeeld: als je in een cilinder met een vrij bewegende zuiger de temperatuur van het gas boven de cilinder laat stijgen gaat de zuiger omlaag. Het volume wordt evenredig groter met de absolute temperatuur. Ja, dat is onze automotor!

Door Boyle en Gay-Lussac samen te voegen ontstond de wet van Boyle-Gay-Lussac.
p.V / T = constant.

Tot hier de oude school kennis, alles te volgen? Nou, eigenlijk niet voor Johannes Diederik van der Waals (1837-1923) voor wie Boyle en Gay-Lussac nogal wat uitbreiding behoefden. Boyle en Gay-Lussac beschreven eigenschappen van gassen die niet bestaan. Wetten voor ideale gassen, maar die bestaan niet. In het het Hoogspanning Research Laboratorium van de NKF in Delft hield ik me bezig met "uitwendige gasdrukkabels boven de 150-duizend kilovolt" ik had daar met Boyle en Gay-Lussac niet echt uit de voeten gekund.
Gassen bestaan uit moleculen en/of uit atomen, die bewegen en botsen met elkaar en dat heeft allerlei gevolgen. Om het kort te houden: het was onze landgenoot van der Waals die alles over echte gassen wist samen te vatten in de "Van der Waalsvergelijking". Hij betrok daar ook meteen de vloeistoffen in. Van der Waals ontving hiervoor in 1921 de Nobelprijs voor natuurkunde! Sorry het hoeft echt niet allemaal begrepen te worden, het kan heel plezierig blijven. Ga dan, als u in de buurt van Limoges bent, naar Saint Léonard de Noblat en bezoek dat museumpje. Ga na afloop eten in een van die restaurantjes daar, dan komt alles nog goed.